Üretim süreçlerinde verimliliği artırmanın ve maliyetleri kontrol altında tutmanın en temel yollarından biri, standart operasyon sürelerinin doğru belirlenmesidir. Bir işin normal şartlarda ne kadar sürede tamamlanması gerektiği net olarak bilinmiyorsa; kapasite planlaması, vardiya düzeni, maliyet hesaplaması ve performans analizi sağlıklı yapılamaz. Bu durum zamanla hem üretim dengesini bozar hem de kârlılığı olumsuz etkiler.

Geleneksel yöntemlerde standart süreler çoğu zaman tahmine, geçmiş deneyime veya kağıt üzerindeki teknik verilere dayanır. Ancak modern üretim ortamında bu yaklaşım yeterli değildir. mes sistemi sayesinde gerçek saha verilerine dayalı, ölçülebilir ve sürekli güncellenebilir standart operasyon süreleri belirlemek mümkündür. Bu içerikte MES kullanarak üretimde standart operasyon sürelerinin nasıl belirleneceğini adım adım ele alıyoruz.

Standart operasyon süresi nedir?

Standart operasyon süresi, belirli bir üretim işleminin normal çalışma koşullarında tamamlanması gereken ortalama süredir. Bu süre; makine performansı, operatör müdahalesi, malzeme akışı ve kalite kontrolleri gibi unsurlar dikkate alınarak belirlenir.

• Bir parçanın işlenme süresi
• Montaj işlemi için gereken süre
• Ürün değişim süresi
• Hazırlık ve ayar süreleri

Doğru tanımlanmış standart süreler, üretim planlamasının temelini oluşturur.

1) Gerçek zamanlı veri toplama ile başlangıç analizi yapmak

Standart süre belirlemenin ilk adımı, mevcut operasyon süresini doğru ölçmektir. MES sistemi, makinelerden ve operatör girişlerinden gerçek zamanlı veri toplar. Bu veriler sayesinde her operasyonun fiili süresi net şekilde görülür.

• Çevrim süresi (cycle time)
• Makine başlatma ve durdurma zamanı
• Bekleme süreleri
• Duruş nedenleri

Bu ham veriler, analiz için temel oluşturur.

2) Ortalama ve sapma analizi yapmak

Toplanan veriler tek başına standart süre değildir. Öncelikle belirli bir zaman diliminde alınan verilerin ortalaması hesaplanır. Ardından sapmalar analiz edilir.

• En hızlı ve en yavaş çevrim süreleri
• Vardiya bazlı farklar
• Operatör bazlı değişimler
• Makine bazlı performans farkı

MES sistemi bu analizleri otomatik raporlar halinde sunarak doğru referans sürenin belirlenmesini kolaylaştırır.

3) Plansız duruşları filtrelemek

Standart operasyon süresi belirlenirken arıza veya plansız duruş gibi istisnai durumlar analiz dışı bırakılmalıdır. Aksi halde standart süre gereğinden uzun hesaplanır.

• Arıza duruşları
• Malzeme eksikliği kaynaklı beklemeler
• Operatör değişim gecikmeleri
• Kalite redi sonrası duruşlar

MES sistemi duruş nedenlerini kategorize ettiği için bu veriler kolayca filtrelenebilir.

4) Ürün ve varyant bazlı süre tanımlamak

Her ürün aynı sürede üretilmez. Farklı model, boyut veya teknik özelliklere sahip ürünler için ayrı standart süreler tanımlanmalıdır. MES sistemi ürün bazlı süre takibini destekler.

• Model bazlı operasyon süresi
• Varyant bazlı çevrim farkı
• Özel sipariş ürün süresi
• Deneme üretim süresi

Bu yaklaşım, planlama hatalarını azaltır.

5) Operatör performansını dengelemek

Standart süre belirlenirken yalnızca en hızlı operatörün performansı referans alınmamalıdır. Aynı şekilde en düşük performans da standart kabul edilmemelidir. MES sistemi operatör bazlı performans analizine imkan tanır.

• Ortalama operatör performansı
• Eğitim seviyesi etkisi
• Deneyim farkı
• İş yükü dağılımı

Bu analiz sayesinde gerçekçi ve sürdürülebilir standart süre belirlenir.

6) Makine kapasitesi ile uyumlu süre oluşturmak

Standart operasyon süresi belirlenirken makinenin teknik kapasitesi de dikkate alınmalıdır. MES sistemi makine performansını izlediği için hız kaybı ve kapasite sınırı net şekilde görülebilir.

• Nominal hız
• Gerçek çalışma hızı
• Performans kaybı oranı
• Bakım etkisi

Bu bilgiler doğrultusunda teknik kapasite ile uyumlu süre belirlenir.

7) Zaman etüdü ile dijital veriyi birleştirmek

Klasik zaman etüdü çalışmaları tamamen ortadan kalkmaz; ancak MES verileri ile desteklenir. Sahada yapılan ölçümler, sistem verisi ile karşılaştırılarak doğrulanır.

• Manuel ölçüm karşılaştırması
• Dijital zaman damgası analizi
• İş adımı bazlı süre dağılımı
• Darboğaz tespiti

Bu kombinasyon, daha sağlam bir standart oluşturur.

8) Standart süreleri sistemde tanımlamak

Belirlenen operasyon süreleri MES sistemi içerisinde ürün ve operasyon bazlı olarak tanımlanır. Böylece planlama ve performans analizleri bu referans üzerinden yapılır.

• Operasyon kartı tanımlama
• Çevrim süresi parametre girişi
• Revizyon takibi
• Sürüm yönetimi

Bu yapı, süre değişikliklerinin kontrol altında tutulmasını sağlar.

9) Sürekli izleme ve güncelleme

Standart operasyon süresi sabit bir değer değildir. Yeni makine yatırımı, operatör eğitimi veya süreç iyileştirmesi sonrası süreler değişebilir. MES sistemi bu değişimleri izler ve raporlar.

• Performans iyileşme trendi
• Hız artışı analizi
• Fire oranı etkisi
• Revize süre karşılaştırması

Bu sayede standart süreler güncel ve gerçekçi kalır.

Veriye dayalı planlama ve performans yönetimi

MES ile belirlenen standart operasyon süreleri, üretim planlamasının temelini güçlendirir. Kapasite hesaplaması, vardiya düzeni ve maliyet analizi daha doğru yapılır. Aynı zamanda performans değerlendirmeleri objektif veriye dayanır.

Standart sürelerin doğru tanımlandığı bir üretim ortamında hedefler netleşir, darboğazlar görünür olur ve iyileştirme projeleri somut verilere dayanır. MES altyapısı sayesinde operasyon süreleri tahmine değil, ölçülebilir gerçeklere dayanır ve üretim yönetimi daha disiplinli hale gelir.